Ακολουθήστε μας στο facebook

«(Παν) μέτρον άριστον» – απλές νύξεις για την έννοια του μέτρου στη ζωή μας

Pin It

«(Παν) μέτρον άριστον» – απλές νύξεις για την έννοια του μέτρου στη ζωή μαςΤο παραπάνω γνωμικό είναι από τα πιο γνωστά. Ακούγεται μάλιστα πολύ συχνά στον καθημερινό μας λόγο. Το λένε ακόμη και άνθρωποι, που η αρχαιομάθειά τους είναι πολύ ισχνή ή, ακόμη, και μηδενική. To χρησιμοποιούν λάθος ακόμη και νεόκοποι "συγγραφείς" βιβλίων με θεματολογία  "Ελληνική" (με τίλους ονόματα Θεών) και όταν με τρόπο και ευγένεια τους υποδεικνύεις το λάθος, αρχίζουν τα ψηφιακά ουρλιαχτά και από,  ...αρχαιολάτρες καταλήγουν να χρησιμοποιούν επιχειρήματα του Χριστιανού συγγραφέα Καργάκου.

Στη συνέχεια τρως ένα περιποιημένο BAN από την σελίδα τους μην τυχόν και γραφτεί κάτι περισσότερο και χάσουν την (ήδη χαμένη) αξιοπρέπειά τους. Το «παν» γι΄αυτούς τους ημιμαθείς είναι η εικόνα τους. Αλλά το ίδιο το «παν» τους εκθέτει σε σημείο που καταλήγουν να δείξουν τον πραγματικό τους εαυτό. 

Μέτρον ἄριστον

Stobaeus III 1.172 Δημητρίου Φαληρέως Τῶν ἑπτὰ σοφῶν ἀποφθέγματα.
α. Κλεόβουλος Εὐαγόρου Λινδιος ἔφη·
1. μέτρον ἄριστον. 2. κτλ.

(Diels-Kranz, Die Fragmente der Vorsokratiker 1.63)

Η ορθή έκφραση είναι "Μέτρον άριστον" και σημαίνει ότι το να χρησιμοποιείς μέτρο σε ότι κάνεις ( να υπολογίζεις δηλαδή ) είναι ό,τι το καλύτερο.
Και αυτήν την έννοια έχει το ρητό.
Η αποδιδόμενη απόλυτα λανθασμένα έκφραση "παν μέτρον άριστον", σημαίνει ότι με ό,τι μέτρο και να υπολογίσεις τα πράματα, είναι το ίδιο καλό.
 
Ο καλός σκιτσογράφος, Στάθης ανακεφαλαιώνει τις γλωσσικές ανησυχίες και ενστάσεις του. Και ανάμεσα σε πολλά άλλα λάθη και «λάθη» που επισημαίνει, ιδιαίτερα καυστικός είναι απέναντι σε όσους λένε «παν μέτρον άριστον». Γράφει συγκεκριμένα: Αν πάλι ο αγράμματος είναι εκπαιδευμένος τεμπέλης ή παλαίμαχος πονηρός, αφού σε ειρωνευθεί («που πνέεις τα μένεα» είναι ικανός να σου πει), μπορεί να προσπαθήσει να κρυφθεί πίσω από το μεταμοντερνικό σόφισμα ότι «η επανάληψη ενός λάθους το καθιστά σωστό». (Ωραία, τότε να λέμε «πάρθιον βέλος» εννοώντας «εξ οικείων τα βέλη», να γράφουμε «εξ όνυχος τον λέοντα» και να εννοούμε «εξ απαλών ονύχων» ή «παν μέτρον άριστον», διατύπωση που ακριβώς ακυρώνει την έννοια «μέτρον άριστον»).
Ενώ ο Πέτρος Μαρωνίτης γράφει: "μην κάνετε λάθος στο γνωστό γνωμικό: μέτρον άριστον (όχι: παν μέτρον άριστον).
Το ουσιαστικό, βέβαια, πρόβλημα δεν είναι οι δύο φραστικές παραλλαγές. Το καίριο και το ουσιαστικό βρίσκεται αλλού: ποια είναι η έννοια και η ουσία της λέξης μέτρον· πώς ορίζεται αυτή η έννοια και ποιος, τελικά, την ορίζει.
Για να μπορέσουμε να απαντήσουμε με τρόπο σαφή, κατανοητό και κάπως ζωντανό – παραστατικό, θα καταφύγουμε στον Αριστοτέλη και πιο συγκεκριμένα στο βιβλίο τουΗθικά Νικομάχεια.
Για να μην προκαλέσουμε σύγχυση, θα αξιοποιήσουμε τα όσα λέγει ο Έλληνας φιλόσοφος για την έννοια της αρετής, δημιουργώντας ένα δικό μας απλό σχήμα, με βάση τα αριστοτελικά λόγια:
 
«(Παν) μέτρον άριστον» – απλές νύξεις για την έννοια του μέτρου στη ζωή μας 
 
Δηλαδή: η αρετή (ή το μέτρον) βρίσκεται στο κέντρο, είναι μια μεσότητα ανάμεσα σε δύο ακραίες καταστάσεις που η μία είναι η έλλειψη και η άλλη είναι η υπερβολή.
Άρα: η αρετή (ή το μέτρον) είναι μια μεσότητα, ένα κέντρο, ανάμεσα σε δύο άκρα. Το ένα είναι η έλλειψη και το άλλο η υπερβολή.
Για να φανεί καλύτερα αυτό το συμπέρασμα, χρησιμοποιούμε ένα ακόμη παραστατικό παράδειγμα:
 
«(Παν) μέτρον άριστον» – απλές νύξεις για την έννοια του μέτρου στη ζωή μας 
 
Ποιος ορίζει το κέντρο, τη μεσότητα;
Υπάρχει, βέβαια, ένα ακόμη θέμα ή και πρόβλημα: ποιος ορίζει και ποιος καθορίζει την έννοια του κέντρου, της μεσότητας, επομένως και του μέτρου. Υπάρχει κάποια αρχή, ένα είδος ηθικής εξουσίας που θεσπίζει, δυναμικά ή αυθαίρετα, πού ακριβώς βρίσκεται αυτή η περίφημη έννοια της μεσότητας, επομένως και του μέτρου;
Αυτονόητο ότι δυναμικά και αυθαίρετα δεν ορίζονται έννοιες ηθικής τάξεως. Δε θα είχαν τότε την γενική αποδοχή. Θα έμοιαζαν με κελεύσματα κάποιας εξουσίας. Οι ηθικές, όμως, συμπεριφορές του ανθρώπου δεν καθορίζονται εξουσιαστικά.
Ο Αριστοτέλης μας έχει δώσει την απάντηση. Οι άνθρωποι που έχουν φρόνηση, οι νουνεχείς, οι στοχαζόμενοι, όσοι δηλαδή έχουν μυαλό, αυτοί ορίζουν την έννοια της μεσότητας. Παράλληλα, για να διασφαλιστεί η έννοια μιας αντικειμενικής και αποδεκτής μεσότητας, υπάρχουν και λειτουργούν ως όρια οι δύο έννοιες των άκρων, δηλαδή η υπερβολή και η έλλειψη. Είναι οι ορίζουσες έννοιες, αυτές που καθορίζουν το νοητικό τοπίο, το σημείο δηλαδή στο οποίο βρίσκεται η μεσότητα.
Καταληκτικό συμπέρασμα
Οτιδήποτε ταυτίζεται με το υπερβολικό, το διογκωμένο, το πληθωρικά ακραίο που δεν αυτοπεριορίζεται και δεν περιστέλλεται, όχι μόνο δεν περιέχει την έννοια του μέτρου αλλά την καταργεί ολοσχερώς.
Απ' την άλλη πλευρά, οτιδήποτε ανήκει στο άλλο άκρο, δηλαδή στην έλλειψη, είναι το αντίζυγο της υπερβολής. Και η έλλειψη ακυρώνει και καταργεί την έννοια του μέτρου και της μεσότητας. Για παράδειγμα, η σπατάλη, ως έννοια υπερβολής και ως κακή διαχείριση, είναι ακραία κατάσταση. Δεν περιέχει το μέτρο. Επίσης, η τσιγγουνιά ως μια έλλειψη, καταργεί και αυτή το μέτρο. Ανάμεσά τους, ως κέντρο και μεσότητα, είναι το μέτρο: η λογική, η συγκρατημένη, η σωστή διαχείριση της ιδιωτικής και της δημόσιας οικονομίας.
 
ΠΗΓΗ: psifiakesergasies.wordpress.com/, www.translatum.gr, http://ipaideia.gr
Pin It

Περισσότερα άρθρα

09-03-2013
Πως να σωθείτε εάν πάθετε έμφραγμα και είστε μόνοι σας
Πως να σωθείτε εάν πάθετε έμφραγμα και είστε μόνοι σας

Ας υποθέσουμε ότι είναι 6.15 πμ και επιστρέφετε με το αυτοκίνητο από την δουλειά. Είστε μόνος. Έχετε περάσει μια σκληρή ημέρα, είστε κουρασμένος και ψυχολογικά είστε χάλια. Το άγχος σας είναι μεγάλο και δεν υποχωρεί με τίποτε.

14-02-2013
Ο εθισμός στον έρωτα: Με αφορμή τον γελοίο Άγιο Βαλεντίνο
Ο εθισμός στον έρωτα: Με αφορμή τον γελοίο Άγιο Βαλεντίνο

«Σε όλο τον κόσμο οι άνθρωποι ερωτεύονται. Τραγουδούν για τον έρωτα, χορεύουν για τον έρωτα, γράφουν ποιήματα και ιστορίες για τον έρωτα. Αφηγούνται μύθους και θρύλους για τον έρωτα. Μαραζώνουν από έρωτα και ζουν από έρωτα, σκοτώνουν από έρωτα και πεθαίνουν από έρωτα.

16-11-2016
Ο άδειος τενεκές κάνει θόρυβο
Ο άδειος τενεκές κάνει θόρυβο

Τους συναντάμε αρκετά συχνά και κάνουμε ό,τι περνάει από το χέρι μας για να τους αποφύγουμε. Αν δεν μπορούμε, τους ανεχόμαστε, ξινίζουμε ενίοτε τα μούτρα μας ή συμφωνούμε συγκαταβατικά με κάθε πομπώδες σχόλιο που θα κάνουν για τους εαυτούς τους.

18-09-2012
Πανδημία η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας
Πανδημία η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας

Για πρώτη φορά στα τελευταία 20 και πλέον χρόνια, η διεθνώς αναγνωρισμένη ιατρική επιθεώρηση LANCET ασχολήθηκε εκτεταμένα με τις συνέπειες της υποκινητικότητας που μαστίζει το λεγόμενο αναπτυγμένο ή αναπτυσσόμενο κόσμο. Σε ειδική έκδοση, που κυκλοφόρησε τον περασμένο Ιούλιο, έγιναν αναφορές σε κρίσιμα ερωτήματα γύρω από αυτό το θέμα.