Ακολουθήστε μας στο facebook

Πάθος και Λογική

Pin It

shutterstock 106892996Ένα παράδειγμα παρμένο από την κίνηση του σώματος, όπως συνηθιζόταν στην ελληνική ηθική διδασκαλία, θα αποσαφηνίσει τη φύση των παθών και τη φύση της λογικής.

Πάρτε τη διαφορά μεταξύ ενός ανθρώπου που βαδίζει και ενός άλλου που τρέχει σε αγώνα δρόμου. Και οι δύο χρησιμοποιούν τα πόδια τους αλλά με πόσο διαφορετικό τρόπο. Όταν βαδίζω στον περίπατο μου, η κίνηση των ποδιών μου είναι ανάλογη με την ώθηση ή με την πρόθεση μου και ποικίλλει αναλόγως όποτε θελήσω να αλλάξω ρυθμό ή και να σταματήσω εντελώς, μπορώ να το κάνω.

Πηγαίνω εκεί που θέλω να πάω. Όμως ο δρομέας που παίρνει μέρος σ' έναν αγώνα δρόμου βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση. Τρέχει με τη μεγαλύτερη δυνατή ταχύτητα.
Η κίνηση των ποδιών του είναι τόσο γρήγορη που δεν μπορεί να σταματήσει όποτε το θελήσει. Ακόμη κι αφού φτάσει στο στόχο του, στο τέρμα, συνεχίζει να τρέχει καθώς το βάρος του σώματος του τον σπρώχνει παραπέρα. Η λογική και το πάθος μοιάζουν με τον περιπατητή και το δρομέα. Η λογική δράση με οδηγεί εκεί που θέλω να πάω εγώ. Η παθιασμένη δράση με οδηγεί εκεί που πηγαίνει αυτή. Είναι πάντα υπερβολική, «ορμή πλεονάζουσα και παρά φύσιν», δεν ακολουθεί τη λογική, είναι «άλογη», είναι ασύμμετρη με τη λογική.

Επομένως, οφείλω να παραδεχτώ πως αν είμαι παθιασμένος, είμαι «εκτός εαυτού», πως δεν είμαι ελεύθερος αλλά δούλος, πως η αληθινά φυσική συμμετρία των δυνάμεων μου είναι διαταραγμένη, και πως προσπερνώ το σημείο στο οποίο εγώ ο ίδιος επιθυμώ να φτάσω. Από την άποψη αυτή, η παθιασμένη παρόρμηση είναι αφύσικη, γιατί είμαι εκ φύσεως έλλογος και μόνο η έλλογη δράση είναι φυσική. Ο Ρορο - και γενικά ο 18ος αιώνας- δεν απέχουν και τόσο από τη στωική άποψη, όσο φαίνεται ίσως εκ πρώτης όψεως. Γιατί αυτό που εννοούν οι Στωικοί είναι πως το πάθος ενδιαφέρεται μόνο για τη στιγμή, «μόνο για το τώρα», όπως λέει ο Μπέικον, ενώ «η λογική ατενίζει το μέλλον και όλο το φάσμα του χρόνου». Και ποιος θα μπορούσε να αρνηθεί πως τα πάθη είναι προσηλωμένα στη στιγμή, πως αγνοούν τη συνολική εικόνα, πως αντί να πετυχαίνουν το στόχο τον προσπερνούν; Ή όπως λέει ο Ρορε: «το πάθος είναι σαν τον μετεωρίτη που διασχίζει πυρακτωμένος το κενό, χωρίς να υπόκειται σε νόμους, και στο διάβα του καταστρέφει, αυτοκαταστρεφόμενος ο ίδιος»

Καθώς όμως ο 18ος αιώνας θέλει να πιστεύει πως τα πάθη είναι η μοναδική πηγή δράσης και πως η λογική δεν είναι πρακτική -με την έννοια ότι δεν υποκινεί τις ανθρώπινες αποφάσεις-, ο Ρορε δεν μπορεί παρά να υποστηρίξει πως πάθος και λογική έχουν ένα και τον αυτό στόχο, και να βάλει τη λογική να χαλιναγωγεί το πάθος, μια θεωρία πολύ παρόμοια με του Πλάτωνα, που μιλάει για τον έλεγχο που ασκεί η λογική. Οι Στωικοί, από την άλλη, μαζί με τον Αριστοτέλη, πιστεύουν πως η λογική είναι πρακτική. Θα επέλεγε ποτέ ένας λογικός άνθρωπος να σαλπάρει «στον απέ­ραντο ωκεανό της ζωής» με «πυξίδα τη λογική» αλλά «κλυδωνιζόμενος στη θύελλα των παθών», αν μπορούσε να αρμενίσει στα γαλήνια νερά της έλλογης δράσης, έχοντας ξεριζώσει τα πάθη του και έχοντας τα καθυποτάξει στην «εύροια βίου», στο αβίαστο ρεύμα της ζωής; Γιατί ο λογικός άνθρωπος -αν μπορέσει μόνο να κατανοήσει τη φύση του-, έχει ανοιχτό μπροστά του το δρόμο της ασφάλειας, ένα δρόμο του οποίου η διαφορά με τους άλλους είναι ριζική κι όχι απλώς ποσοτική.

Πηγή: Ludwig Edelstein "Ο Στωικός Σοφός"

Pin It

Περισσότερα άρθρα

06-08-2014
"Αθήνα 2004", η χαμένη ευκαιρία για τον αθλητισμό και τον πολιτισμό
"Αθήνα 2004", η χαμένη ευκαιρία για τον αθλητισμό και τον πολιτισμό

Αφορμή για το κείμενο, ήταν κάποια δημοσιεύματα με αναφορά στο θέμα της σωματικής άσκησης και την επίδρασή της στην υγεία του ανθρώπου.

13-10-2013
Απιστία: Οδηγός Επιβίωσης
Απιστία: Οδηγός Επιβίωσης

Ο πωλητής στο κατάστημα ηλεκτρικών ειδών μιλούσε βιαστικά και διαδικαστικά εξηγώντας τις διαφορές και τις ομοιότητες ανάμεσα στα πλυντήρια. Μέχρι που έφτασε και σε μια συγκεκριμένη γερμανική μάρκα που όπως διαπίστωσα αποτελεί το φετίχ όλων των πωλητών πλυντηρίων γιατί όλοι ανεξαιρέτως μόλις έφταναν σ' αυτή άλλαζαν βλέμμα και τόνο.

15-02-2013
Γιατί ο έρωτας είναι το τέλειο αντίδοτο στο στρες;
Γιατί ο έρωτας είναι το τέλειο αντίδοτο στο στρες;

Η σκέψη και μόνο του να ερωτευθείς μπορεί να προκαλεί αναστάτωση: καρδιοχτύπι, αγωνία για το αν τα αισθήματα του άλλου θα είναι ίδια με τα δικά σου και πάει λέγοντας. Όμως ενώ και μόνο στη θέα του αντικειμένου του πόθου μπορείς να παθαίνεις ταχυπαλμία, ο έρωτας μπορεί να είναι το τέλειο αντίδοτο για καλή υγεία.

07-02-2013
Τσου ρε Λάκη!
Τσου ρε Λάκη!

Παλιά ήμουν φαν μπορώ να πω των επιθεωρήσεών του. Οι χαρακτήρες που έπλαθε κάποτε ήταν καθρέφτης της ελληνικής πραγματικότητας. Η μάνα με τη γούνα πάνω στο τελεφερίκ είναι από κείνα τα κείμενα που δεν ξεχνάς ποτέ.