Ακολουθήστε μας στο facebook

Πάθος και Λογική

Pin It

shutterstock 106892996Ένα παράδειγμα παρμένο από την κίνηση του σώματος, όπως συνηθιζόταν στην ελληνική ηθική διδασκαλία, θα αποσαφηνίσει τη φύση των παθών και τη φύση της λογικής.

Πάρτε τη διαφορά μεταξύ ενός ανθρώπου που βαδίζει και ενός άλλου που τρέχει σε αγώνα δρόμου. Και οι δύο χρησιμοποιούν τα πόδια τους αλλά με πόσο διαφορετικό τρόπο. Όταν βαδίζω στον περίπατο μου, η κίνηση των ποδιών μου είναι ανάλογη με την ώθηση ή με την πρόθεση μου και ποικίλλει αναλόγως όποτε θελήσω να αλλάξω ρυθμό ή και να σταματήσω εντελώς, μπορώ να το κάνω.

Πηγαίνω εκεί που θέλω να πάω. Όμως ο δρομέας που παίρνει μέρος σ' έναν αγώνα δρόμου βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατάσταση. Τρέχει με τη μεγαλύτερη δυνατή ταχύτητα.
Η κίνηση των ποδιών του είναι τόσο γρήγορη που δεν μπορεί να σταματήσει όποτε το θελήσει. Ακόμη κι αφού φτάσει στο στόχο του, στο τέρμα, συνεχίζει να τρέχει καθώς το βάρος του σώματος του τον σπρώχνει παραπέρα. Η λογική και το πάθος μοιάζουν με τον περιπατητή και το δρομέα. Η λογική δράση με οδηγεί εκεί που θέλω να πάω εγώ. Η παθιασμένη δράση με οδηγεί εκεί που πηγαίνει αυτή. Είναι πάντα υπερβολική, «ορμή πλεονάζουσα και παρά φύσιν», δεν ακολουθεί τη λογική, είναι «άλογη», είναι ασύμμετρη με τη λογική.

Επομένως, οφείλω να παραδεχτώ πως αν είμαι παθιασμένος, είμαι «εκτός εαυτού», πως δεν είμαι ελεύθερος αλλά δούλος, πως η αληθινά φυσική συμμετρία των δυνάμεων μου είναι διαταραγμένη, και πως προσπερνώ το σημείο στο οποίο εγώ ο ίδιος επιθυμώ να φτάσω. Από την άποψη αυτή, η παθιασμένη παρόρμηση είναι αφύσικη, γιατί είμαι εκ φύσεως έλλογος και μόνο η έλλογη δράση είναι φυσική. Ο Ρορο - και γενικά ο 18ος αιώνας- δεν απέχουν και τόσο από τη στωική άποψη, όσο φαίνεται ίσως εκ πρώτης όψεως. Γιατί αυτό που εννοούν οι Στωικοί είναι πως το πάθος ενδιαφέρεται μόνο για τη στιγμή, «μόνο για το τώρα», όπως λέει ο Μπέικον, ενώ «η λογική ατενίζει το μέλλον και όλο το φάσμα του χρόνου». Και ποιος θα μπορούσε να αρνηθεί πως τα πάθη είναι προσηλωμένα στη στιγμή, πως αγνοούν τη συνολική εικόνα, πως αντί να πετυχαίνουν το στόχο τον προσπερνούν; Ή όπως λέει ο Ρορε: «το πάθος είναι σαν τον μετεωρίτη που διασχίζει πυρακτωμένος το κενό, χωρίς να υπόκειται σε νόμους, και στο διάβα του καταστρέφει, αυτοκαταστρεφόμενος ο ίδιος»

Καθώς όμως ο 18ος αιώνας θέλει να πιστεύει πως τα πάθη είναι η μοναδική πηγή δράσης και πως η λογική δεν είναι πρακτική -με την έννοια ότι δεν υποκινεί τις ανθρώπινες αποφάσεις-, ο Ρορε δεν μπορεί παρά να υποστηρίξει πως πάθος και λογική έχουν ένα και τον αυτό στόχο, και να βάλει τη λογική να χαλιναγωγεί το πάθος, μια θεωρία πολύ παρόμοια με του Πλάτωνα, που μιλάει για τον έλεγχο που ασκεί η λογική. Οι Στωικοί, από την άλλη, μαζί με τον Αριστοτέλη, πιστεύουν πως η λογική είναι πρακτική. Θα επέλεγε ποτέ ένας λογικός άνθρωπος να σαλπάρει «στον απέ­ραντο ωκεανό της ζωής» με «πυξίδα τη λογική» αλλά «κλυδωνιζόμενος στη θύελλα των παθών», αν μπορούσε να αρμενίσει στα γαλήνια νερά της έλλογης δράσης, έχοντας ξεριζώσει τα πάθη του και έχοντας τα καθυποτάξει στην «εύροια βίου», στο αβίαστο ρεύμα της ζωής; Γιατί ο λογικός άνθρωπος -αν μπορέσει μόνο να κατανοήσει τη φύση του-, έχει ανοιχτό μπροστά του το δρόμο της ασφάλειας, ένα δρόμο του οποίου η διαφορά με τους άλλους είναι ριζική κι όχι απλώς ποσοτική.

Πηγή: Ludwig Edelstein "Ο Στωικός Σοφός"

Pin It

Περισσότερα άρθρα

19-12-2012
Το πολύ στρες εξίσου επικίνδυνο για την καρδιά με 5 τσιγάρα την ημέρα
Το πολύ στρες εξίσου επικίνδυνο για την καρδιά με 5 τσιγάρα την ημέρα

Οι άνθρωποι που νιώθουν να «γονατίζουν» από το στρες διατρέχουν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο να υποστούν έμφραγμα του μυοκαρδίου – είναι σαν να καπνίζουν 5 τσιγάρα την ημέρα, προειδοποιούν επιστήμονες από το Ιατρικό Κέντρο του Πανεπιστημίου Κολούμπια, στη Νέα Υόρκη.

13-10-2012
“Και το βράδυ σαν άνθρωπος”
“Και το βράδυ σαν άνθρωπος”

Ποσό κακό κάνει αν τρώμε το βράδυ; Συχνά ακούμε πως "To πρωί να τρως σαν βασιλιάς, το μεσημέρι σαν πρίγκιπας, και το βράδυ σαν ζητιάνος", ή "μην τρως μετά την Χ ώρα γιατί σταματά ο μεταβολισμός".

17-11-2012
Δέκα τρόποι να απαλλαγείτε απ’ το άγχος
Δέκα τρόποι να απαλλαγείτε απ’ το άγχος

Όταν το άγχος της καθημερινότητας καταλαμβάνει το σώμα και την ψυχή σας, όλα μοιάζουν πιο περίπλοκα και η ζωή γίνεται ξαφνικά βαρετή και κουραστική. Με 10 απλούς τρόπους μπορείτε να απαλλαγείτε από το άγχος και να ανανεώσετε την ζωή σας.

29-10-2013
Η θέση της γυναίκας στον χριστιανισμό
Η θέση της γυναίκας στον χριστιανισμό

Το σωστό κατά τον Παύλο για έναν άνδρα είναι να μην αγγίξει ποτέ του γυναίκα! Συμβιβάζεται όμως με την κατώτερη ηθικά λύση της μονογαμίας, για να αντιμετωπίσει την... πορνεία. Επίσης συμβουλεύει τις χήρες να μείνουν όπως αυτός, δηλαδή άγαμες. Για την αντιμετώπιση όμως της ερωτικής επιθυμίας, κάνει την παραχώρηση να επιτρέψει και σε αυτές το γάμο.